Şakir Ağayev: “Çap olunmuş nəşrlər günümüzün bir növ tarixi salnaməsidir, elektron media onları heç vaxt məğlub edə bilməz”

0
76

KİVDF-ni tənqid edən “analitiklər” konkret KİV-lərin adlarını çəksələr və onların inkişaf etmədiklərini söyləsələr, daha konstruktiv olardı

“Novoye vremya” qəzetinin baş redaktoru Şakir Ağayevin TheBusinessTimes portalına müsahibəsi.

Oktyabrın 1-də “Novoye vremya” qəzetinin çapdan çıxmasının 20 ili tamam oldu. Maraqlıdır, yeni çap KİV-i yaratmaq ideyası necə yarandı?

– Xatırlayırsınızsa, 20 il əvvəl ölkəmizin ictimai-siyasi məkanında, eləcə də mətbuat sahəsində bəzi boşluqlar hiss olunurdu.  Bu boşluğu doldurmaq,  gənc, müstəqil Azərbaycanın haqq səsini dünyaya çatdırmaq üçün iki dildə – Azərbaycan və Rus dilində “Novoye vremya” adlı bir qəzet yaratdıq.  O dövrdə həm cəmiyyət, həm də yerli media sanki iki düşərgəyə bölünmüşdü: bəziləri müxalifəti, digərləri hökuməti şiddətlə dəstəkləyirdi. Yaratmağa çalışdığımız tamamilə qərəzsiz bir çap orqanı idi.  İndi, 20 ildən sonra başa düşürəm ki, düzgün yolu seçmişdik və uğur da qazandıq.  Bu gün seçdiyimiz yolun düzgünlüyünü  sübut edən daha bir  fakt qəzetin 20 il fasiləsiz nəşr olunmasıdır.

– 20 il ərzində yerli jurnalistikada hansı dəyişikliklər yaşandı?

– Medianın indiki vəziyyətini iyirmi il əvvəl olduğu ilə müqayisə edərək deyə bilərəm ki, əvvəl milli jurnalistika məktəbi daha güclü idi, jurnalist araşdırmalarında tənqid daha sərt idi, materialların əksəriyyəti daha peşəkar idi.  Jurnalistlərə münasibət də cəmiyyətimizdə fərqli idi.  Bu gün təəssüf ki, bu peşə bir qədər dəyərdən düşüb.  Böyük Həsən bəy Zərdabinin və Cəlil Məmmədquluzadənin dövründə yaranmış Azərbaycanın jurnalistika məktəbi  SSRİ  dönəmində rejimin diktə etdiyi meyarlara söykənsə də, özünəməxsus inkişaf yolu keçdi. Məlum rejim dağılandan və ölkəmiz müstəqillik qazandıqdan sonra kosmopolitizm həyatımıza, o cümlədən milli jurnalistikamıza təsir etdi və bu təsir media məktəbini təəssüf ki, zəiflətdi.  Bəli, çoxlu sayda media meydana çıxdı, bu gün demək olar ki, hər kəs özlərini jurnalist adlandıra, baş redaktor elan edib cəmiyyətə ən həssas düşüncələrdən uzaq fikirlər aşılaya bilir.  Təəssüf ki, bütün bunlar  gənc nəsil tərəfindən oxunur və əlbəttə ki, bu, gənclərə mənfi təsir göstərməyə bilməz.  Media cəmiyyətin, onun problemlərinin, ümidlərinin və istəklərinin güzgü görüntüsü olmalıdır və əsas məqsədi əlavə auditoriyanı cəlb etmək olan “sarı” xəbərlərdən ibarət olmamalıdır.

– Bir çox yerli çap mətbuatının rəhbərləri reklamın olmamasından şikayətlənirlər, bunun səbəbi nədir?

– Təəssüf ki, bu həqiqətdir.  Son 20 ildə başqa bir vacib məqam dəyişdi ki, bu da mediaya son dərəcə mənfi təsir göstərdi – reklam demək olar ki, tamamilə mediadan getdi.  Bu, bazarda mövcud inhisarçılıqla əlaqədardır.  Həm sahibkarlar, həm media, həm də istehlakçılar, yəni adi vətəndaşlar bundan məhrum olurlar.  Xaricdə nə baş verir – bir adam qəzet alır, ya da bir dərcin veb saytına daxil olur, xəbər və ya məqalə oxumaqla yanaşı reklam şəklində təqdim olunan mal və xidmətlər ilə tanış ola bilər.  Bizdə isə illərdir bunlar yoxdur.

Bu gün müşahidə etdiyim və 20 il əvvəl olmayan daha bir xüsusiyyət, Azərbaycanda gənclərin daha az oxumağa meyilli olmalarıdır.  Əvvəllər bununla bağlı problemlər yox idi və bu gün smartfonların, yeni texnoloji vasitələrin meydana gəlməsi ilə əlaqədar gənclər praktiki olaraq oxumurlar.  Dəfələrlə demişəm ki, oxumayan millətin gələcəyi böyük təhlükə altındadır və biz bununla  mübarizə aparmalıyıq.

Ölkəmizdə müasir jurnalistikanın başqa bir problemi “dördüncü hakimiyyət” nümayəndələrinin- jurnalistlərin az maaş almasıdır.  Jurnalist yaradıcı bir insandır və daimi işi olan şəxs harada bir parça çörək qazana biləcəyini düşünməməlidir. Yəni pul qazanmaq üçün digər sahələrə müraciət etməməlidir. Bu, birbaşa onun yazdığı materiala təsir edəcək.   Əgər layiqli maaş alırsa, bu, materialların keyfiyyətinə təsir edəcək, onlar şübhəsiz ki, daha yaxşı olacaqdır.  Mənə elə gəlir ki, ciddi analitik jurnalistikanın yavaş-yavaş yoxa çıxmasının səbəbi məhz jurnalistlərin maaşının azlığıdır. Təəssüf ki, analitik jurnalistika zaman keçdikcə azalır və  yerli KİV-lər qısa məlumat qeydləri ilə məhdudlaşırlar.

– Yerli mediaya dəstək verməkdə dövlətin rolu yetərincədirmi?

– Dövlətin dəstəyindən danışarkən, ilk növbədə Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondu kimi bir qurumun fəaliyyətinə toxunmaq istərdim.  2008-ci ilin iyul ayında Prezident İlham Əliyev Kütləvi İnformasiya Vasitələrinə dövlət dəstəyi konsepsiyasını təsdiq edən sərəncam imzaladı və bunun əsasında Fond yaradıldı.

Belə bir qurumun yaradılması təşəbbüsü o dövrün ölkənin aparıcı KİV-lərinin baş redaktorları tərəfindən irəli sürülmüşdü. Bununla da dövlət maliyyə cəhətdən özünü təmin edən, eyni zamanda yüksək keyfiyyətli və məsuliyyətli mətbuatın formalaşması üçün şərait yaratmağa ümid edirdi.  Əvvəlcə Fondun mediadan dövlətdən faizsiz uzunmüddətli kreditlər alması planlaşdırılırdı.  Ancaq çoxsaylı müzakirələrdən sonra bu dəstək formasının təsirli olmayacağı qərara alındı.  Əvvəlcə Fond, medianın başqa formalarını deyil, çapı dəstəkləmək məqsədi ilə yaradıldı, baxmayaraq ki, bu gün bəzi qruplar mövcud vəziyyəti yalnız özlərinə xidmət edən məqsədlərinə qurban verməyə çalışırlar.  Bu qruplar Fondun maddi yardım göstərdiyi medianın inkişaf etmədiyini iddia edərək Fondun işini tənqid edirlər.  Ancaq bu tənqidin özünəməxsusluğu yoxdur.  KİVDF-ni tənqid edən “analitiklər” konkret KİV-lərin adlarını çəksələr və onların inkişaf etmədiklərini söyləsələr, daha konstruktiv olardı. Mübahisə etmirəm – Fond əbədi deyil və qəzetləri davamlı olaraq maliyyələşdirə bilməz və etməməlidir, hər halda maliyyələşdirmə müvəqqəti, qəzetlər ayağa qalxmayana qədər, özlərini maliyyələşdirmək üçün şərait əldə edənə gədər olmalıdır. Ancaq nə gədər ki, bu şərtlər yoxdur, dövlət köməyi olmadan davam etmək mümkün deyil. İnanın, Fond Azərbaycanda çap mediasına dəstək verməyi dayandırsa, çap dövri nəşrlərin 90% -i fəaliyyətini dayandıracaq, qalan nəşrlər ən yaxşı halda həftəlik rejimə keçəcək.

-Bu gün çap mediasının yaşının keçmiş olduğu və bütün nəşrlərin elektron formata keçməsi barədə fikirlər getdikcə eşidilməkdədir.  Bu fikirlə razısınız?

-Yox, razı deyiləm, baxmayaraq ki, biz də günümüzə davam edirik və çoxdan “Новое время” qəzeti üçün bir veb saytımız var.  Biz həmçinin utro.az informasiya portalını yaratdıq və bu resursların hər ikisi gündəlik yaxşı giriş və yüksək reytinqə sahibdir. Hər 10 dəqiqədən bir yenilənir və ölkə, bölgə və dünyadakı bütün son xəbərlər veb saytlarda görünür.  Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, inanıram ki, kağız mediası günümüzun bir növ tarixi səlnaməsidir. Elektron media hakerləri sındıra bilər, bir virus sala bilər və bütün məlumat bazası bərpa olunmadan məhv ediləcək.  Çap mediası yalnız yandırıla bilən əsl hekayədir, baxmayaraq ki, klassik ədəbi qəhrəmanının dediyi kimi “əlyazmalar yanmır”.  “Новое время”  qəzetinin iyirmi illik arxivim var və qəzetlər də MF Axundov Milli Kitabxanasında saxlanılır.

Çap mediasının lehinə olan digər şəxsi arqumentim qəzetlərdə, redaktorlar və jurnalistlərin hər çap xətti üçün cavabdeh olmasıdır, amma elektron mediada bu belə deyil.  Çox vaxt, xüsusən də son vaxtlar elektron media hər kəsin şəxsi fikirlərini ifadə edə biləcəyi bloq rolunu oynayır.  Bunun üçün heç kim məsuliyyət daşımaz …

Yeri gəlmişkən, xarici ölkələrdə, hətta qonşu Rusiyada da çap mediasına münasibət tamamilə fərqlidir.  Bu yaxınlarda ölkənin aparıcı mediasının bir qrup baş redaktorları ilə birlikdə Moskvada olduq və orada “Komsomolskaya Pravda” redaksiyasına dəvət edildik. Bu nəşrin yüksək səviyyədə inkişaf etməsinə hamımız heyran olduq.  Təsəvvür edin, bu qəzetin adi bir jurnalistinin redaktor kompüterinin ortalama qiyməti 5 min manatdır.  “Komsomolskaya Pravda” özünü maliyyələşdirir, bu qəzetdə reklam çox pul tələb edir və reklamla bağlı heç bir problem yoxdur.

Moskva şəhər rəhbərliyindən dövlət subsidiyalarında yerləşən “Вечерняя Moskva” qəzetinin redaksiyasına da baş çəkdik.  Hər gün bu qəzetin 5 milyon nüsxəsi Moskva metrosunda sərnişinlərə pulsuz paylanır.  Moskva meri Sobyanin bu qəzet sayəsində moskvalılar və Rusiya paytaxtının qonaqları ilə ünsiyyət qurduğunu söyləyir.  Üstəlik, Moskva merinin özü xahiş edir ki, ona heç bir tərif dolu yazılar yazılmasın, əksinə, paytaxtın problemləri barədə daha çox bilmək lazımdır.

Dəfələrlə danışdığım başqa bir layiqli rol modeli – xaricdə, otellərdə və restoranlarda, qəzet və jurnallar ziyarətçilərə pulsuz verilir.  Otel qonaqları və restoran qonaqları bunlara pul ödəmirlər, bu ticarət mülkiyyət sahiblərindən gələn müştərilərə bir növ iltifatdır.  Restoran və otellər özləri təbii olaraq mediaya abunə olmaq üçün pul ödəyirlər, lakin heç kim bunu etməyə məcbur etmir.  Bu, pulsuz bir qəzet və ya jurnal alan bütün müştərilər üçün faydalıdır, otel və restoran və ticarət obyektləri şəklində bazarı olan media, tez-tez bu mediada özləri haqqında reklam verən eyni otellər və restoranlar.  Təyyarədə də çox sayda müxtəlif adda qəzet və jurnal paylanır. Məsələn, Rusiya Aeroflotunun təyyarələrində  sərnişinlərə təqdim olunan 25 növ qəzeti saydım, bunların arasında təkcə indiki Rusiya hakimiyyətini dəstəkləyən mətbuat deyil, həm də çox müxalif nəşrlər var.  Bəs bizdə?  Mən tez-tez “Azal” la uçuram, amma aviaşirkətimizin rəflərində dövri nəşrlər yoxdur, iki-üç adda nəşr və vəssalam… Sərnişinlərin seçimi yoxdur və bu təəssüf doğurur.  Turizmi inkişaf etdiririk, bu çox gözəl, amma niyə medianın turizmin inkişafındakı rolu kimi vacib bir məqamı əldən buraxırıq?  Keçmiş SSRİ ölkələrindən bizə çox sayda turist gəlir, hamısı rus dilində danışır və biz qəzetimizi rus dilində otellərdə, restoranlarda, təyyarələrdə paylayaraq bacarıqla istifadə edə bilərik, amma nədənsə edə bilmirik …

– Nəşrin səhifələrində toxunmadığınız mövzular varmı?

-Yox, belə mövzular demək olar ki, yoxdur, biz bütün hadisələri, cəmiyyətimizin problemlərini danışırıq.  Bütün mövcudluğumuz dövründə əsas mövzu Azərbaycan torpaqlarının Ermənistan tərəfindən işğalı mövzusu olaraq qalır.  Hər gün “Novoye vremya” qəzetinin səhifələrində Dağlıq Qarabağ haqqında danışırıq və Azərbaycanın hüdudlarından kənarda oxunmağımızı  nəzərə alsaq, əminəm ki, bu çox vacib məsələdir.  Qəzetimizin veb saytına dünyanın 157 ölkəsinin sakinləri baş çəkirlər, bu işimizi davam etdirməyə təkan verən bir həqiqətdir.  Saytımızın trafikində liderlər Rusiya, Türkiyə, ABŞ, Ukraynadır.

Ölkəmizdə 50-yə yaxın beynəlxalq təşkilat işləyir, buna görə də onların təxminən yarısı, yəni 23-ü rəsmi abunəçilərimizdir.  Abunəçilərimiz arasında Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərən xarici dövlətlərin səfirlik və konsulluqları da var.  “Novoye vremya” həftədə 5 dəfə nəşr olunur və bu gün Azərbaycanda belə tezliklə nəşr olunan yeganə çap ictimai-siyasi icmalımızdır.  Əvvəllər rus dilində belə qəzetlər daha çox idi, amma təəssüf ki, yalnız biz qalırdıq.

-Qeyri-qərəzli baş redaktor olaraq qalmaq çətindi, qəzetinizin səhifələrində şəxsən bəyənmədiyiniz bir insanla reportajı çap edərsiniz?

– Bu çətin deyil, çünki peşəkarlıqdan, işdən danışırıq.  Mənə uyğun olmayan bir insanla bir masada oturmaram. Amma  ölkəmiz üçün həqiqətən faydalı bir iş görmüş şəxslə cubyektiv səbəbdən müsahibənin dərc olunmaması kimi bir qərar da qəbul etmərəm. 

– Slavyan Universitetinin tələbələri arasında Yevgeni Primakova həsr olunmuş sərgi və inşa müsabiqəsi səbəbindən son vaxtlar yaranan qalmaqal barədə nə düşünürsünüz?

– İnanıram ki, bundan beynəlxalq bir qalmaqal şişirtmək qətiyyən yaramaz. Primakovu heç bir şəkildə dəstəkləmək fikrində deyiləm, amma hər gün bu yazıq sərgi haqqında yazmağa ehtiyac yoxdur.  Başqa bir məqama təəccübləndim.  Bu sərgidən bir gün əvvəl, ABŞ Nümayəndələr Palatası, 1915-1923-cü illərdə Türkiyədəki erməni əhalisinin “qırğınını” lehinə 405 və əleyhinə 11 səs olmaqla “soyqırım” olaraq tanıdı. Səsvermədə Ermənistanın işğalı altında olan Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsində qurulmuş qondarma rejimin xarici işlər naziri Masis Mayilyan,  əslində cinayətkar və terrorçu, nədənsə Amerika vizasını maneəsiz alaraq heç bir problem olmadan ABŞ-a gedərək iştirak edirdi. Bu barədə yazmaq, var səslə qışqırmaq lazım idi, amma media Türkiyənin bizim üçün qardaş bir dövlət olduğunu söyləsək də, buna göz yummağı üstün tutdu.  Ancaq nədənsə, birbaşa Azərbaycanı maraqlandıran belə bir çətin vəziyyətdə media yalnız Primakov haqqında yazır … mənim üçün bu təəccüblüdür.  Yeri gəlmişkən, “Novoye vremya” ABŞ-dakı Nümayəndələr Palatasının iclasının ertəsi gün bu absurd vəziyyətə dair 4 material yaymışdı. 

– Media sahəsində daha hansı addımları atmağı planlaşdırırsınız?

Artıq illərdir davam edən ən böyük arzum işğal altındakı Ağdam, Şuşa, Laçın, Kəlbəcərin … bir sözlə, bütün ərazilərimizin Azərbaycana qaytarılmasıdır.  Qarabağ bölgəsində bir media qrupu yaratmaq və sivilizasiyadan ən ucqar bir kənddə olmasına baxmayaraq, həyatımın fəaliyyətini orada davam etdirməyi xəyal edirəm …

Səbinə Əliyeva

Tərcümə etdi: Pərvanə Hüseynova

BİR CAVAB YAZIN

Şərhinizi daxil edin
Adınızı daxil edin